Burgers nemen steeds vaker het voortouw in de aanpak van maatschappelijke problemen zoals de vastlopende zorg, klimaatverandering of de wooncrisis. Hun burgercollectieven zijn geworteld in de lokale gemeenschap en ontwikkelen zo vaak innovatieve en rechtvaardige oplossingen. Als gemeente is het waardevol om zulke initiatieven te stimuleren en versterken. Maar hoe richt je dit op een goede manier in, zonder onbedoeld het initiatief in de weg te zitten?
In het programma SAMEN verzamelde de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) goede voorbeelden van gemeenten over het hele land. Deze hebben ze verzameld in de Handreiking Overheidsparticipatie: We doen het samen!. De handreiking bevat onder andere aanwijzingen en voorbeelden voor het opstellen van een lokale participatieverordening. Daarnaast komt het uitdaagrecht aan de orde, en wordt beschreven hoe gemeenten vruchtbaar samenwerken en meegroeien met initiatieven.
Handreiking openen
Principes voor samenwerking
In de handreiking komen de volgende praktische principes voor een goede samenwerking aan bod:
- Sta open voor initiatieven en stimuleer ze waar mogelijk.
- Daag inwoners uit om met ideeën te komen.
- Borg continuïteit door vaste aanspreekpunten.
- Ga verder dan experimenteren en werk toe naar structurele samenwerking.
- Organiseer één loket of initiatievenmakelaar.
- Handel als “ja-ambtenaar”: zoek actief naar wat wél kan.
- Communiceer helder en open, zonder jargon.
- Wees flexibel en proportioneel: kleine initiatieven vragen geen zware verantwoording.
- Vier successen en veranker de samenwerking door regelmatige evaluatie.
De handreiking is gebaseerd op het programma SAMEN, een samenwerking tussen de VNG en het VSB-fonds, Oranjefonds en Stichting Doen.